Հայաստանի մէջ ընդդիմութեան դէմ քրէական հետապնդումներուն հիմքը կազմող «օրինաչափութիւնը»

ՀՐԱՅՐ ՊԱԼԵԱՆ

(Քաղաքական, Քաղաքացիական Եւ Կրօնական Գործիչներու Ձերբակալութիւններու, Կալանաւորումներու, Ուժի Կիրարկման Եւ Քրէական Հետապնդումներու Վերլուծութիւն․մայիս 2025 – յուլիս 2026)

2025 թուականի մայիսէն ի վեր Հայաստանը ականատես եղած է ձերբակալութիւններու, քրէական հետապնդումներու, անձեռնմխելիութեան վերացման, ճամբորդութեան արգելքներու եւ գոյքի բռնագրաւումներու շարունակական ալիքի մը, որ ուղղուած եղած է Հայ առաքելական եկեղեցւոյ բարձրաստիճան հոգեւորականներու, ընդդիմադիր ղեկավարներու, գործարարներու, լրագրողներու եւ ընտրական թեկնածուներու դէմ։

Եթէ իւրաքանչիւր գործ առանձին դիտուի, կառավարութիւնը գրեթէ բոլոր պարագաներուն համար ներկայացուցած է իրաւական հիմնաւորումներ՝ հարկերէ խուսափում, դրամական լուացում, ձայներու գնման փորձ, ահաբեկչութեան նախապատրաստութիւն, պետական դաւաճանութիւն եւ այլ մեղադրանքներ։

Սակայն, երբ այս բոլոր գործերը դիտուին իբրեւ մէկ ամբողջութիւն, անոնք կը բացայայտեն կրկնուող կառուցուածքային առանձնայատկութիւններ, զորս մարդու իրաւունքներու միջազգային կազմակերպութիւնները երկար ատենէ ի վեր կը նկատեն քաղաքական շարժառիթներով հետապնդման բնորոշ յատկանիշներ, այլ ոչ թէ սովորական օրէնքի կիրարկման արտայայտութիւն։

Հայաստանը պարտաւորուած է նախ եւ առաջ իր Սահմանադրութեամբ, ինչպէս նաեւ միջազգային շարք մը պարտաւորութիւններով, ներառեալ «Քաղաքացիական եւ քաղաքական իրաւունքներու մասին միջազգային դաշնագիրը» (ICCPR) եւ «Մարդու իրաւունքներու եւ հիմնարար ազատութիւններու պաշտպանութեան եւրոպական համաձայնագիրը» (ECHR), որոնք յստակ սահմաններ կը դնեն պետական իշխանութեան կիրարկման այն ոլորտներուն մէջ, որոնց կը վերաբերին այս գործերը։ Ստորեւ նկարագրուած քանի մը օրինաչափութիւններ կը թուին փորձարկել կամ նոյնիսկ անցնիլ այդ սահմանները։ Հայաստանը վաւերացուցած է ICCPR-ը 1993-ին, իսկ ECHR-ը՝ 2002-ին։

Ժամանակացոյց, Որ Կը Համընկնի Քաղաքական Օրակարգին, Ոչ Թէ Ապացոյցներու Յայտնաբերման

Անցեալ տարուան ամէնէն բնորոշ առանձնայատկութիւններէն մէկը այն է, թէ որքա՛ն սերտօրէն ձերբակալութիւններն ու սահմանափակումները համընկնած են քաղաքական իրադարձութիւններու, այլ ոչ թէ այն պահուն, երբ նոր ապացոյցներ ի յայտ եկած են։

2024-էն ի վեր «Սրբազան պայքար» շարժումը ղեկավարող եւ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի հրաժարականը պահանջող Բագրատ արք. Գալստանեանը ձերբակալուեցաւ 25 յունիս 2025-ին՝ իր տասնեակէ աւելի համախոհներու եւ ընդդիմադիր գործիչներու նկատմամբ համակարգուած խուզարկութիւններու ընթացքին։

«Տաշիր» ընկերութիւններու խումբի սեփականատէր Սամուէլ Կարապետեանը կալանաւորուեցաւ 18 յունիս 2025-ին՝ ընդամէնը քանի մը ժամ ետք այն բանէն, երբ հրապարակաւ իր աջակցութիւնը յայտնած էր Հայ առաքելական եկեղեցւոյ՝ կառավարութեան հետ անոր հակամարտութեան ընթացքին։

Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան դէմ 9-10 յուլիս 2025-ին կատարուած խուզարկութիւնները տեղի ունեցան վարչապետ Փաշինեանի Թուրքիայէն վերադառնալէն եւ Հայաստան–Ազրպէյճան միջանցքի շուրջ բանակցութիւններէն անմիջապէս ետք։

Անդրանիկ Թեւանեանի բնակարանը խուզարկուեցաւ, եւ ան պետական դաւաճանութեան մեղադրանք ստացաւ քանի մը օր ետք այն բանէն, երբ վարչապետ Փաշինեանը նախընտրական քարոզարշաւի ընթացքին անձամբ յայտարարած էր, թէ Թեւանեանի դէմ քրէական գործ պիտի յարուցուի։

Ձերբակալութիւններու ամէնէն խիտ փուլը, ներառեալ Թեւանեանի եւ «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցութեան տասնեակ համակիրներու ձերբակալութիւնը, տեղի ունեցաւ 7 յունիս 2026-ի ընտրութիւններէն անմիջապէս առաջ։ Ընտրութիւններու արդիւնքներուն հրապարակումէն օրեր անց սկսաւ նոր ալիք մը՝ անձեռնմխելիութիւններու վերացումներով եւ ձերբակալութիւններով, որոնք ընդգրկեցին Ռոպերթ Քոչարեանը, Գագիկ Ծառուկեանը, Աւետիք Չալաբեանը, ինչպէս նաեւ «Ուժեղ Հայաստան»-ի եւ «Հայաստան» դաշինքի բազմաթիւ ներկայացուցիչներ՝ այն պահուն, երբ խորհրդարանական մանդատներն ու անձեռնմխելիութիւնը արդէն վճռորոշ նշանակութիւն ունէին։

Իրաւական տեսանկիւնէ այս համընկնումները էական նշանակութիւն ունին։ ICCPR-ի 25-րդ յօդուածը կը պաշտպանէ հանրային գործերուն մասնակցելու եւ ընտրուելու իրաւունքը՝ առանց անհիմն սահմանափակումներու։ Միջազգային դիտորդական մարմինները բազմիցս արձանագրած են, որ երբ քրէական հետապնդումները ժամանակագրականօրէն կը ծառայեն թեկնածուներու գործունէութիւնը կասեցնելու կամ քաղաքական շարժումները լռեցնելու նպատակին, այդ հանգամանքը կրնայ վկայել ոչ թէ սովորական իրաւապահ գործունէութեան, այլ քաղաքական նպատակադրուածութեան մասին։

Երկարատեւ Նախնական Կալանք՝ Առանց Անհատականացուած Իրաւական Հիմնաւորման

ICCPR-ի 9(3)-րդ եւ «Մարդու իրաւունքներու եւրոպական համաձայնագիր»-ի (ECHR) 5(3)-րդ յօդուածները կը պահանջեն, որ նախնական կալանքը ըլլայ բացառութիւն, այլ ոչ թէ կանոն։ Ան պէտք է հիմնաւորուի իւրաքանչիւր գործին յատուկ, «բաւարար եւ առնչուած» պատճառաբանութիւններով, այլ ոչ միայն առաջադրուած մեղադրանքի ծանրութեամբ։

Բագրատ արք. Գալստանեանը նախնական կալանքի մէջ մնաց 344 օր, մինչեւ որ 2026 թուականի յունիսին փոխադրուեցաւ տնային կալանքի, մինչդեռ ահաբեկչութեան եւ պետական յեղաշրջման վերաբերեալ մեղադրանքները շարունակեցին մնալ ուժի մէջ։

Սամուէլ Կարապետեանը կալանքի տակ պահուեցաւ աւելի քան վեց ամիս։ Այդ ժամանակաշրջանին արձանագրուեցաւ նաեւ փաստագրուած դէպք մը, երբ ան, տնային կալանքի տեղափոխուելէ ընդամէնը տասնեօթը օր ետք, հիւանդանոցի միջոցով կրկին վերադարձուեցաւ նախնական կալանքի հաստատութիւն, ապա երկու օր անց դարձեալ փոխադրուեցաւ տնային կալանքի։

Գագիկ Ծառուկեանը եւ «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցութեան քանի մը թեկնածուներ երկամսեայ նախնական կալանքի որոշումներու ենթարկուեցան այնպիսի ժամանակացոյցով, որ սերտօրէն կը համընկնէր ընտրական եւ յետընտրական ժամանակաշրջանին։

Այնպիսի կալանքը, որուն տեւողութիւնն ու կիրարկման ձեւը աւելի շատ կը հետեւին քաղաքական փուլերու, քան քննութեան իրական անհրաժեշտութեան, ճիշդ այն երեւոյթն է, զոր ICCPR-ի եւ ECHR-ի համապատասխան դրոյթները կոչուած են կանխարգիլելու։

Ձերբակալութեան Ընթացքին Ուժի Անհամաչափ Կիրարկումը

Հայաստանի իրաւապահ մարմիններուն կողմէ 69-ամեայ Գագիկ Ծառուկեանի ձերբակալութեան ժամանակ կոպիտ ուժի գործադրումը եւ անոր առանձնատան շուրջ տասներկու ժամ տեւած խուզարկութիւնը լրացուցիչ մտահոգութիւններ կը յառաջացնեն։

Ծառուկեանը գետին տապալելու տեսարանները արձանագրուեցան տեսախցիկներով եւ լայն տարածում գտան հանրութեան մէջ։ Անոնք կը թուէին աւելի շատ նպատակ ունենալ հրապարակային կերպով նուաստացնել զինք, քան ապահովել ձերբակալութեան անհրաժեշտ ընթացքը։

Հայաստանի մարդու իրաւունքներու պաշտպանը իր եզրակացութեան մէջ արձանագրեց, որ կիրարկուած ֆիզիքական ուժը անհամաչափ էր։

ICCPR-ի 10-րդ յօդուածը կը սահմանէ, որ ազատազրկուած բոլոր անձերը պէտք է ենթարկուին մարդկային վերաբերմունքի եւ իրենց բնածին արժանապատուութեան նկատմամբ յարգանք պէտք է ցուցաբերուի։

Խօսքի Ազատութեան Քրէականացում՝ Լայն Ու Անորոշ Ձեւակերպուած Յանցակազմերու Միջոցով

Քանի մը քրէական գործեր հիմնուած են այնպիսի օրէնսդրական դրոյթներու վրայ, որոնք կիրարկուած են

արտայայտուած խօսքի նկատմամբ, օրինակ՝

• «պետական իշխանութիւնը բռնագրաւելու հրապարակային կոչեր»,
• «իշխանութիւնը բռնազաւթելու նախապատրաստութիւն»,
• «տեղեկատուական արհեստագիտութեան միջոցով կատարուած խուլիկանութիւն»։

Միքայէլ արք. Աջապահեանը 2025 թուականի սեպտեմբերին դատապարտուեցաւ երկու տարուան ազատազրկման՝ լրատուամիջոցներու տուած հարցազրոյցներուն մէջ արտայայտած տեսակէտներուն հիման վրայ։

Անոր փաստաբանը պնդեց, որ իր պաշտպանեալը ոչինչ ըրած էր, բացի իր կարծիքը արտայայտելէ, եւ գործը այժմ ներկայացուած է Մարդու իրաւունքներու եւրոպական դատարան։

Սամուէլ Կարապետեանի հիմնական մեղադրանքը նոյնպէս բխած է հեռատեսիլի կայաններով հնչեցուցած մէկ յայտարարութենէն, որով ան իր աջակցութիւնը յայտնած էր Հայ առաքելական եկեղեցիին։

«Իմնեմնիմի» յայտագիրի համահաղորդավարներ Վազգէն Սաղաթէլեանը եւ Նարեկ Սամսոնեանը մեղադրուեցան «խուլիկանութեան» համար՝ Ազգային ժողովի նախագահին կողմէ իրենց հասցէին հնչած վիրաւորանքին պատասխան տուած հաղորդման ընթացքին կատարած արտայայտութիւններուն պատճառով։

Սամսոնեան մօտ հինգ ամիս կալանքի տակ մնաց եւ այդ ընթացքին տասնհինգօրեայ հացադուլ կատարեց, նախքան բժշկական օգնութիւն ստանալը։

Սաղաթէլեան գրեթէ հինգ ամիս մնաց կալանքի մէջ, ապա ազատ արձակուեցաւ հսկողութեան պայմանով, որուն համաձայն անոր արգիլուեցաւ հրապարակային ելոյթ ունենալ։

Լրագրողներու պաշտպանութեան վերաբերեալ Եւրոպայի խորհուրդի Հարթակը անոնց կալանաւորման կապակցութեամբ հրապարակեց Առաջին մակարդակի (Level 1) ահազանգ, իսկ Հայաստան առաջին անգամ ըլլալով ընդգրկուեցաւ այն պետութիւններու ցանկին մէջ, ուր լրագրողներ կամ լրատուական ոլորտի ներկայացուցիչներ կը գտնուին կալանքի տակ։

ICCPR-ի 19-րդ եւ ECHR-ի 10-րդ յօդուածները քաղաքական արտայայտութիւնը կը դասեն ամէնէն բարձր մակարդակի պաշտպանութիւն վայելող խօսքի շարքին։

«Իշխանութեան բռնազաւթում» կամ «խուլիկանութիւն» հասկացութիւններու չափազանց լայն եւ անորոշ կիրարկումը՝ լրատուամիջոցներու հարցազրոյցներու կամ հաղորդումներու նկատմամբ, այլ ոչ թէ անմիջական բռնութեան կոչերու պարագային, կը ստեղծէ այն դասական խնդիրը, որուն մասին բազմիցս զգուշացուցած է ՄԱԿ-ի Մարդու իրաւունքներու յանձնախումբը․ կառավարութեան քննադատութիւնը քրէականացնող անորոշ օրէնքները սառեցնող ազդեցութիւն կ’ունենան օրինական քաղաքական արտայայտութեան վրայ՝ իրենց յայտարարուած նպատակէն շատ աւելի լայն շրջանակի մէջ։

Ազատազրկումը, ինչպէս նաեւ ազատ արձակուելէ ետք հրապարակային խօսքի արգիլումը, կը հանդիսանան արտայայտուելու հիմնարար իրաւունքի լուրջ սահմանափակումներ, որոնք կը պահանջեն նոյնքան ծանրակշիռ եւ համոզիչ հիմնաւորումներ։

Ընտրողական Կիրարկում՝ Կեդրոնացած Ընդդիմութեան Վրայ

Այս յօդուածին մէջ յիշատակուած գրեթէ բոլոր գլխաւոր անձերը կա՛մ յայտարարուած են իբրեւ կառավարութեան քննադատներ, կա՛մ ընդդիմադիր ղեկավարներ են, կա՛մ ալ կը ներկայացնեն այնպիսի հաստատութիւններ, որոնք կը դիտուին իբրեւ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի իշխանութեան հակակշիռներ։

Անոնց շարքին են՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոսը եւ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ բարձրաստիճան հոգեւորականները, Սամուէլ Կարապետեանը (որ հրապարակաւ յայտարարած է վարչապետի թեկնածու դառնալու իր մտադրութիւնը), Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան ղեկավարութիւնը, Ռոպերթ Քոչարեանն ու Գագիկ Ծառուկեանը (երկու մեծագոյն ընդդիմադիր ուժերու ղեկավարներ), ինչպէս նաեւ հասարակական գործիչներ, օրինակ՝ Աւետիք Չալաբեանը՝ նախկին McKinsey ընկերութեան աւագ գործընկերը եւ «Հայաքուէ» քաղաքացիական նախաձեռնութեան համակարգողը, որ 2026 թուականի յունիսին ձերբակալուեցաւ այն մեղադրանքով, թէ փորձած էր խրախուսել սփիւռքահայերու մասնակցութիւնը ընդդիմութեան օգտին քուէարկութեան։

Ձայներու գնման վերաբերեալ մեղադրանքները մեծապէս կեդրոնացած են «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցութեան վրայ։ Ըստ հրապարակումներու, այդ կուսակցութեան «տասնեակ եւ հաւանաբար հարիւրաւոր» անդամներ ու համակիրներ ենթարկուած են նման մեղադրանքներու, իսկ 2026 թուականի ապրիլին անոր հետ կապուած 14 անձեր մէկ գործողութեամբ ձերբակալուեցան։

Միջազգային մարդու իրաւունքը չ՛արգիլեր քաղաքական գործիչներու կամ անոնց համակիրներու քրէական հետապնդումը, եթէ առկայ են իրական յանցագործութիւններու ապացոյցներ։

Սակայն ICCPR-ի 26-րդ յօդուածին մէջ ամրագրուած խտրականութեան արգելքը կը պահանջէ, որ օրէնքի կիրարկումը ընտրողական չըլլայ եւ անհամաչափ կերպով չկեդրոնանայ քաղաքական դաշտի միայն մէկ կողմին վրայ, առանց չէզոք եւ համոզիչ բացատրութեան։

Այն օրինաչափութիւնը, ըստ որուն գրեթէ բոլոր նշանակալի ընդդիմադիր գործիչները՝ տարբեր եւ իրարմէ անկախ քաղաքական ուժերէ, նոյն տասնչորս ամիսներուն ընթացքին ենթարկուած են քրէական հետապնդման, ինքնին փաստական հանգամանք մըն է, որ կրնայ օգտագործուիլ ընտրողական եւ խտրական իրաւակիրարկման պնդումը հիմնաւորելու համար, նոյնիսկ այն պարագային, երբ առանձին մեղադրանքները առաջին հայեացքէն (prima facie) կրնան թուիլ իրաւաչափ։

Անձեռնմխելիութեան Վերացում՝ Այնպիսի Արագութեամբ, Որ Կը Շրջանցէ Իրաւական Պատշաճ Ընթացակարգը

Խորհրդարանական անձեռնմխելիութեան նպատակը օրէնսդիր իշխանութիւնը գործադիր իշխանութեան ճնշումներէն պաշտպանելն է, ոչ թէ անձերը անորոշ ժամանակով պատասխանատուութենէ ազատելը։

Սակայն այստեղ արձանագրուած իրադարձութիւններու հերթականութիւնը ուշադրութեան արժանի է։

Ռոպերթ Քոչարեանին 14 յունիս 2026-ին արգիլուեցաւ լքել Հայաստանը, իսկ ընդամէնը երեք օր անց՝ 17 յունիսին, Կեդրոնական ընտրական յանձնաժողովը վերացուց անոր խորհրդարանական անձեռնմխելիութիւնը՝ 2004 թուականի կառավարական գործարքի մը կապակցութեամբ։

Անոր փաստաբանը կը պնդէ, թէ այդ գործարքը տեղի ունեցած է դեռ այն ժամանակ, երբ ո՛չ Քոչարեանը, ո՛չ ալ անոր ընտանիքը որեւէ առնչութիւն ունեցած են հարցին հետ, եւ որ, ի դէպ, վաղեմութեան ժամկէտը արդէն լրացած է։

Նոյն նիստին ընթացքին «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցութեան թեկնածու Դաւիթ Ղազինեանի անձեռնմխելիութիւնը նոյնպէս վերացուեցաւ, եւ ան կարճ ժամանակ անց կալանաւորուեցաւ։

Երբ անձեռնմխելիութեան վերացման ընթացակարգը արագացուած կերպով կը կիրարկուի նոր ընտրուած ընդդիմադիր պատգամաւորներու նկատմամբ, յատկապէս տասնամեակներ առաջ տեղի ունեցած իրադարձութիւններու առնչութեամբ, որոնց կապակցութեամբ նոր ապացոյցներ չեն ներկայացուիր, այդպիսի գործելակերպը կրնայ խաթարել այն անկախութիւնը, զոր ICCPR-ի 25-րդ յօդուածը կոչուած է ապահովելու՝ քաղաքական մասնակցութեան իրաւունքի պաշտպանութեան միջոցով։

Գոյքային Եւ Տնտեսական Ճնշումներ՝ Քրէական Հետապնդման Զուգահեռ

Կառավարութեան որոշումը՝ ազգայնացնելու Սամուէլ Կարապետեանին պատկանող Հայաստանի ելեկտրական ցանցեր (ENA) ընկերութիւնը, որ երկրի միակ ելեկտրաբաշխիչ ընկերութիւնն է, զարգացաւ անոր դէմ ընթացող քրէական գործին զուգահեռ։

24 յուլիս 2025-ին Սթոքհոլմի Առեւտրական պալատի արտակարգ իրաւարարը հրահանգեց կասեցնել ազգայնացման գործընթացը՝ արգիլելով կառավարութեան փոփոխութեան ենթարկել ընկերութեան կառավարումը կամ չեղարկել անոր արտօնագիրը։

Հայաստանի իշխանութիւնները չկատարեցին այդ որոշումը, իսկ պետութեան միջազգային իրաւական հարցերով ներկայացուցիչը պաշտօնանկ եղաւ այն բանէն ետք, երբ հրապարակաւ յայտարարեց, թէ այդ որոշումը պարտադիր ուժ ունի։

Մարդու իրաւունքներու եւրոպական համաձայնագիրի Առաջին արձանագրութեան 1-ին յօդուածը կը պաշտպանէ սեփականութիւնը կամայական զրկումէ։

Այն հանգամանքը, որ միջազգային իրաւարարական մարմինը անհրաժեշտ նկատեց շտապ պաշտպանական միջոց կիրարկել, կրնայ վկայել, որ գոյքային այս միջամտութիւնը գուցէ չդիմանայ սովորական իրաւական քննութեան։

Ի՞նչ Կ’ըսէ Կառավարութիւնը, Եւ Ի՞նչ Կը Մնայ Վիճարկելի

Կառավարութիւնը այս գործերէն քանի մը ամէնէն լուրջերը՝ Սամուէլ Կարապետեանի, Անդրանիկ Թեւանեանի եւ Աւետիք Չալաբեանի դէմ յարուցուած վարոյթները, կը ներկայացնէ ոչ թէ իբրեւ սովորական քաղաքական հետապնդումներ, այլ իբրեւ արձագանգ Հայաստանի քաղաքական կեանքին մէջ օտարերկրեայ, մասնաւորաբար ռուսական միջամտութեան։

Իշխանութիւնները նաեւ յղում կատարած են ընտրութիւններու ժամանակաշրջանին ռուսական ապատեղեկատուութեան արշաւներու մասին հրապարակուած տեղեկութիւններուն։

Այս համատեքստը բոլոր դիտորդներուն կողմէ միանշանակ կերպով չէ մերժուած։ Իրազեկ քաղաքացիներու միաւորումը, որ կը ղեկավարէ Դանիէլ Իոաննիսեանը, յայտարարած է, թէ Չալաբեանի գործին հիմք ծառայած որոշ նիւթեր ինք փոխանցած է դատախազութեան։

Իրական ազգային անվտանգութեան վերաբերող քրէական հետապնդումները ինքնին անօրինական չեն, եւ վերոյիշեալ հանգամանքներէն ոչ մէկը կը նշանակէ, թէ մեղադրեալներէն որեւէ մէկը անմեղ է կամ թէ անոնց վերագրուած արարքներէն ոչ մէկը տեղի ունեցած է։

Հայաստանի Քրէական դատավարութեան օրէնսգիրքին եւ միջազգային մարդու իրաւունքներուն համաձայն, քրէական յանցագործութեան մէջ մեղադրուող իւրաքանչիւր անձ կը նկատուի անմեղ, մինչեւ որ անոր մեղաւորութիւնը հաստատուի դատարանի վերջնական եւ օրինական ուժի մէջ մտած վճիռով։

Ի՞նչ Կը Բացայայտէ Ընդհանուր Օրինաչափութիւնը

Այս գործերուն ընդհանուր պատկերը ցոյց կու տայ, որ Հայաստանի պետական հաստատութիւնները, իրարմէ անկախ բազմաթիւ անձերու վերաբերող գործերու ընթացքին, բազմիցս դրսեւորած են այնպիսի կառուցուածքային յատկանիշներ, որոնք միջազգային մարդու իրաւունքը կը դիտէ իբրեւ նախազգուշացնող ազդանշաններ, թէ արդարադատութեան համակարգը կրնայ ծառայեցնել քաղաքական նպատակներու։

Այդ յատկանիշներն են՝

• քաղաքական իրադարձութիւններուն համընկնող ձերբակալութիւններու ժամանակացոյց,
• երկարատեւ նախնական կալանք՝ առանց գործին յատուկ եւ համոզիչ հիմնաւորման,
• անորոշ ձեւակերպուած օրէնքներու հիման վրայ խօսքի համար առաջադրուած մեղադրանքներ,
• օրէնքի ընտրողական կիրարկում, որ գերազանցապէս կեդրոնացած է ընդդիմութեան վրայ,
• եւ արագացուած ընթացակարգով խորհրդարանական անձեռնմխելիութեան վերացում։

Այս առումով կ՛ընդգծենք, որ Հայաստանի մէջ, մարդու իրաւունքներու միջազգային չափանիշերուն հակառակ, կառավարութեան ընդդիմացող գործիչները կը թուին գործնականօրէն մեղաւոր նկատուիլ, մինչեւ որ ապացուցեն իրենց անմեղութիւնը, փոխանակ օգտուելու անմեղութեան կանխավարկածէն։

Եզրակացութիւն

Անկախ այն հանգամանքէն, թէ առանձին-առանձին քրէական գործերէն ոմանք ի վերջոյ կրնան հիմնաւորուած նկատուիլ, վերջին տասնչորս ամիսներուն ընթացքին արձանագրուած ընդհանուր պատկերը կը հիմնաւորէ անկախ եւ շարունակական միջազգային մշտադիտարկման անհրաժեշտութիւնը։

Ի վերջոյ, կառավարութեան վրայ կը մնայ պարտականութիւնը՝ իւրաքանչիւր գործի եւ բոլոր գործերու ամբողջութեան մակարդակով, համոզիչ կերպով ապացուցելու, որ այս յօդուածին մէջ բարձրացուած մտահոգութիւնները սովորական եւ անաչառ իրաւապահ գործունէութեան հետեւանք են, այլ ոչ թէ այնպիսի օրինաչափութեան արտայայտութիւն, որ արտաքին դիտորդին կրնայ թուիլ քաղաքական շարժառիթներով պայմանաւորուած։